Asset Publisher Asset Publisher

Jemioła

To ciepłolubny półpasożyt zasiedlający niektóre gatunki drzew. Najczęściej i najszybciej pojawia się na drzewach dorodnych, starych, o bardziej nasłonecznionych wierzchołkach. Owoce jemioły są przysmakiem dla wielu ptaków, takich jak kwiczoły, jemiołuszki czy paszkoty. To one chętnie je zjadają i pozostawiają niestrawione nasiona na innych gałęziach, na których zaczynają kiełkować.

Do tej pory jemioła nie budziła specjalnych emocji, ponieważ było jej stosunkowo niewiele. Jednak w ostatnich latach coraz częściej ją obserwujemy, zwłaszcza na zachodzie i południu Polski. Od 2019 roku jest szczególnie aktywna w lasach, a obszar jej występowania przekracza powierzchnię 120 tys. ha. Zmiana klimatu, a w szczególności jego ocieplenie, znacząco przyspiesza jej rozwój, dzięki czemu z powodzeniem zasiedla kolejne tereny.

Pojedyncze osobniki jemioły nie są szkodliwe i nie mają większego znaczenia dla drzew. Problem zaczyna się w momencie, gdy masowo pojawia się w lasach, w których dostęp do wody jest ograniczony. Niekiedy potrafi rozrosnąć się do tego stopnia, że swoją powierzchnią przewyższa aparat asymilacyjny żywiciela. Wówczas, przy przedłużających się okresach suszy, może przyspieszać obumieranie drzew.

Co prawda jemioła samodzielnie produkuje energię podczas fotosyntezy, ale do swojego wzrostu i rozwoju potrzebuje wody oraz składników odżywczych. Jako półpasożyt pobiera je z drzewa, w które najpierw wrasta ssawkami, a potem korzeniami, tworząc system rozłogów pod korą. Jemioła żyje stosunkowo długo (do 30 lat) i przez cały ten okres "okrada" swojego gospodarza z ogromnych ilości wody. Wynika to przede wszystkim z jej specyficznego zachowania podczas suszy. Gdy w środowisku leśnym brakuje wody, drzewa w naturalny sposób bronią się przed jej utratą poprzez zamykanie aparatów szparkowych, zmniejszając intensywność parowania. Z kolei szparki jemioły pozostają szeroko otwarte, nawet podczas silnej suszy. Transpiruje wodę w sposób ciągły i bardzo rozrzutny, zwiększając deficyt wody u żywiciela i przyczyniając się do jego osłabienia. Stąd też często nazywana jest „złodziejką wody”.

Co ciekawe, jemioła pobiera od swojego gospodarza nie tylko wodę, ale również inne składniki odżywcze. Nie tylko wrasta w drzewo, ale powoduje zmiany techniczne w drewnie i różne zakłócenia metabolizmu. Dowiedziono, że szyszki drzew porażonych przez jemiołę są mniejsze, a nasiona słabsze, co przekłada się na zamieranie siewek. Ponadto drzewa zainfekowane jemiołą, szczególnie w wyższych klasach wieku, tracą do 70-80% przyrostu miąższości w stosunku do drzew zdrowych. Zatem jej wpływ na drzewa jest znaczne większy niż do tej pory sądzono, a negatywne skutki zakażenia rozłożone są na lata i trwają niemal aż do śmierci gospodarza.

W naszym kraju spotykamy trzy podgatunki jemioły: pospolitą, rozpierzchłą i jodłową. Do niedawna najbardziej znana i najczęściej występująca - również w parkach i starych sadach - była jemioła pospolita typowa. Jednak w ostatnich latach obserwowana jest ekspansja jemioły pospolitej rozpierzchłej, która rośnie przede wszystkim na sosnach, rzadziej modrzewiach i świerkach oraz jemioły pospolitej jodłowej, która rośnie tylko na jodłach.

Ryc.1. Infografika przedstawiająca ekspansję jemioły (źródło: CKS LP)