Występowanie, prognozowanie i zwalczanie szkodników leśnych na terenie Nadleśnictwa Gidle

 1. Stosowane metody prognozowania, zwalczania i kontroli skuteczności zabiegów.
 

Nadleśnictwo Gidle zasadniczo nie boryka się ze szkodami powodowanymi przez szkodliwe owady leśne w związku z tym nie zachodzi konieczność ich zwalczania, a jedynie monitorowania i prognozowania. Pojawiające się niekiedy nasilenia żerów ze strony grupy owadów zaliczanych do szkodników nękających jak np. zwójki zieloneczki, susówki dębowej, prządki pierścienicy, krobika modrzewiowego powodują niekiedy lokalnie uszkodzenia drzew leśnych w formie gołożerów jednak z uwagi na niski stan szkód zwalczania jako takiego nie przeprowadza się.
Ze szkodliwych owadów, szkodników pierwotnych So, występujących na terenie Nadleśnictwa można wymienić: brudnicę mniszkę, strzygonię choinówkę, poprocha cetyniaka, osnuję gwiaździstą, zawisaka borowca, borecznika rudego .W ubiegłym okresie gospodarczym nie notowano jednak gradacji ww. owadów, zwalczania nie prowadzono. Prowadzono natomiast jesienne poszukiwania szkodników pierwotnych So / średnio na 600 partiach kontrolnych w roku / i prognozowanie ich stanu poprzez odłowy w pułapki feromonowe. W wyniku poszukiwań, nie ujawniono stanów zagrożeń i stanów ostrzegawczych od owadów - szkodników pierwotnych sosny, objętych monitorowaniem na powierzchniach podokapowych.

Co roku przeprowadza się monitoring rozwoju populacji brudnicy mniszki, który polega na terminowym wykładaniu pułapek feromonowych na samce w celu obserwacji nasilenia i momentu kulminacji rójki, a później po analizie danych z leśnictw ustala się wspólny dla całego nadleśnictwa termin obserwacji samic brudnicy mniszki metodą transektu. Zbierany w porannych godzinach materiał prognostyczny w postaci siedzących na pniach drzew samic dostarczany jest do nadleśnictwa i wysyłany w celu wykonania analizy zagrożenia do stacji ZOL. ZOL w uzasadnionych przypadkach w celu uzyskania dodatkowych informacji uszczegóławiających obraz zagrożenia niezbędnych do ustalenia ew. potrzeby podjęcia zabiegów ograniczających zleca wykonanie np. kontrolnego zbioru jaj lub założenia drzew lepowanych. W Nadleśnictwie Gidle, w wyniku przeprowadzonych kontroli obecności samic motyli brudnicy mniszki na pniach drzew, nasilone występowanie owada (wyłącznie w stanach ostrzegawczych) ujawnione zostało w roku 2004 na terenie 4 leśnictw , w 13 drzewostanach na powierzchni 288 ha. Maksymalnie, w jednym drzewostanie, w całym okresie obserwacji, stwierdzono 1 szt. motyla. Wiosną tego roku nie przewiduje się prowadzenia dodatkowych prac kontrolnych. Zwraca się jednak uwagę, aby podczas kolejnej, przyszłorocznej kontroli lotu motyli brudnicy mniszki, zlustrować przede wszystkim te drzewostany, w których w roku 2004 stwierdzono obecność samic motyli na pniach na drzew.
 

PROGNOZA ZAGROŻENIA W 2005 r.
Brudnica mniszka

Z grupy szkodników wtórnych Nadleśnictwo Gidle obecnie prowadzi jedynie monitoring i zwalczanie przypłaszcza granatka. W roku 2002 po przeprowadzonej analizie odstąpiono od prowadzenia działań monitoringowo-profilaktycznych odnośnie szkodników wtórnych sosny z rodzaju cetyniec. Decyzja to podyktowana została faktem systematycznie zmniejszającego się pozyskiwania drewna w ramach cięć sanitarnych, niskim poziomie miernika występowania szkodników wtórnych sosny, wyrażony masą wyrabianego w cięciach sanitarnych drewna sosnowego z rejestrowanymi oznakami opanowania przez ksylofagi, tj PZ+PO, WZ+WO, ZZ+ZO w przeliczeniu na powierzchnię drzewostanów sosnowych w wieku powyżej 20 lat w latach 1999-2002 ksztłtował się na poziomie 0,03-0,05m3/ha/rok. Ponadto wyniki przeprowadzonego zbioru cetyny (we wszystkich próbach wskaźnik <0,6 szt/m2, oraz niski stopień obłożenia cetyńców na pułapkach klasycznych: przeciętnie w ilościach <0,5 szt na dcm2, sygnalizujące brak zagrożenia od cetyńca, w nawiązaniu do szczegółowych wskazań w zakresie podejmowania działań profilaktycznych odnośnie szkodników wtórnych sosny upoważnia do minimalizowania liczby wykładanych drzew pułapkowych i pułapek feromonowych na cetyńce z zaniechaniem ich wykładania włącznie.
W Nadleśnictwie Gidle już od kilku lat stosuje się z powodzeniem zwalczanie przypłaszczka granatka za pomocą pułapek lepowych. Pułapki te dobrze spełniają swoją rolę szczególnie na pożarzyskach, gdzie niejednokrotnie notowano po kilkanaście sztuk owadów na 1 pułapce - co dobrze prezentuje zdjęcie. 

Zdjęcie nr 2. Pułapka lepowa z odłowionymi przypłaszczkami - leśnictwo Miroszowy

Zdjęcie nr 3. Pułapki lepowe na przypłaszczka - obecnie leśnictwo Prusicko (na skraju pożarzyska). Lepy założono na pniach drzew i na sztucznych rurach.

Obecnie w celach monitoringu przypłaszczka, pułapki lepowe wywiesza się na terenie wszystkich leśnictw zwiększając ich zagęszczenie wszędzie tam gdzie jest to merytorycznie uzasadnione np. na skrajach pożarzysk, drzewostanach na gruntach porolnych prześwietlonych i osłabionych, również na siedliskach skrajnie ubogich Bs. Odnotowywane w raptularzach występowania lokalnie zagęszczenie przypłaszczka sugeruje duży potencjał rozwojowy gatunku. W związku z tym drzewostany potencjalnie zagrożone wzmożonym żerowaniem przypłaszczka są stale monitorowane przez Służbę Leśną.

 Z grupy szkodników upraw i młodników najgroźniejszym szkodnikiem jest szeliniak sosnowiec. Już na etapie tworzenia wniosków gospodarczych do wniosku ochrony lasu obligatoryjnie podaje się powierzchnie z odnowieniami tegorocznymi i zeszłorocznymi. Na powierzchniach tych planuje się wykładanie pułapek feromonowych z dyspenserem Hylodor w ilości 5szt/ha w celach prognozowania, a w przypadku zwiększenia odłowu owadów do pułapek ich zagęszczenie zwiększa się odpowiednio do stopnia nasilenia żerowania. Szczególnie mocno atakowane przez szeliniaka są uprawy zakładane na powierzchniach wycinanych w okresie letnim (zręby letnie) gdzie owady intensywnie nęcone pozostałościami karpiny i odpadami poeksploatacyjnymi (obecnie rozdrabnianymi mechanicznie SEPII) dodatkowo zwiększają i predysponują powierzchnię do zasiedlenia przez ten gatunek. Zabiegami skutecznie ograniczającymi nasilenie występowania szeliniaka jest pozostawienie powierzchni na dwuletni okres przelegiwania, gdzie dodatkowo przez okres ten prowadzi się zwalczanie szeliniaka w dołki chwytne, wykładanie pułapek klasycznych. W celu obniżenia natężenia nęcenia owadów przez pniaki pozostawiane na powierzchniach halizn (powierzchnie jeszcze nie odnowione) dobry efekt uzyskuje się poprzez szczepienie pni grzybem Phlebia Gigantea skutecznie zasiedlającym i rozkładającym drewno karpiny, a przez oddziaływanie konkurencyjne zmniejszającymi atrakcyjność bazy żerowej dla szeliniaka. W Nadleśnictwie Gidle niekiedy dodatkowo przed wysadzeniem sadzonki na odnawiane powierzchnie w celach profilaktycznych stosuje się chemiczne maczanie sadzonek w roztworze Marshal 250 CS. Zabezpieczone w ten sposób sadzonki poprzez działanie kontaktowe eliminują owady żerujące na sadzonkach. Również bardzo często dobre efekty w zwalczaniu szeliniaka uzyskuje się poprzez zwalczanie szeliniaka w dołki chwytne, gdzie owad nęcony jest za pomocą preparatu trocinowego nasączonego terpentyną (wykonywanego sposobem gospodarczym) przez pracowników SL. Jako substancję wabiącą z powodzeniem stosuje się również świeże tegoroczne odiglone pędy sosnowe.
Najgroźniejszym szkodnikiem upraw i młodników jest szeliniak sosnowiec. Szkodnik ten największe szkody wyrządza w 2 - letnich uprawach.

Zdjęcie nr 4. Pułapki feromonowe na szeliniaka sosnowca.

Zagrożenie przez szeliniaka sosnowca - szkodnika upraw i młodników.

Nazwa szkodnika - Szeliniak sosnowiec

Rok ha (wystepowania/zwalczania) szt - pułapek
1988 229 1439
 1989 378 1450 
1990 401 1610
1991 293 1491
1992 318 1306
1993 396 1490
1994 437 1572
1995 450 1594
1996 363 1621
1997 252 1564
1998 143 1424
1999 149 1142
2000 120 1080
2001 190 1629
2002 131,80 659
2003 50,72 (41,80-zwalczanie) 607
2004 85,00 (67,12- zwalczanie) 550

Z grupy szkodników glebowych ( korzeni) obligatoryjnie powierzchnie przeznaczone pod zalesienia (grunty porolne) oraz corocznie kwatery w Gospodarstwie Szkółkarskim Sowin poddaje się badaniu zapędraczenia gleby. Stopień zagrożenia od szkodników korzeni oraz wskazówki określone przez specjalistów ZOL dotyczą zasadniczo:
1. W przypadku zalesiania gruntów porolnych i kwater pod produkcję szkółkarską:
a) w obszarach występowania pędraków, po wyjęciu sadzonek z kwater pod produkcją oraz w kwaterach aktualnie ugorowanych zaleca się wykonywanie intensywniejszych zabiegów mechaniczno-uprawowych, podczas których część pędraków zostaje zniszczona, część wybierana przez ptaki z uwagą, że zabiegi te przynoszą zamierzony efekt zwalczania pędraków jedynie wówczas, kiedy są wykonywane w okresie przebywania larw w górnej warstwie gleby (w zasięgu działania stosowanych narzędzi agrotechnicznych)
b) przy zalesianiu powierzchni, w obszarach zagrożonych, wskazane jest stosowanie w maksymalnym zakresie sadzonek gatunków liściastych znacznie lepiej znoszących uszkodzenia korzeni od pędraków niż gatunki iglaste. Sadzonki te sadzić należy nieco głębiej, tak aby zwiększyć możliwość wykształcenia korzeni przybyszowych z łodygi w przypadku ogryzienia korzenia głównego
c) w sytuacji zagrożenia powierzchni przez pędraki ogrodnicy skutecznym zabiegiem ograniczającym jest również stosowanie insektycydów doglebowych
d) zabiegi chemiczne przeciwko pędrakom nie należy wykonywać jesienią, w okresie schodzenia larw w głąb gleby, ani też wczesną wiosną, kiedy znajdują się jeszcze na głębokości poniżej 20cm
W roku 2004 zwalczanie pędraków na szkółce prowadzono na powierzchni 0,20 ha.Ponadto prowadzono zwalczanie hurmaka olchowca na powierzchni 0,35 ha.
Wśród chorób grzybowych nękających d-stany N-ctwa zanotowano sporadyczne występowanie opieńki miodowej i korzeniowca wieloletniego / obręb leśny Kruszyna leśnictwa Grzybowiec i Prusicko, które jednak nie mają dużego znaczenia gospodarczego, a zwalczanie nie było przeprowadzane jedynie na szkółkach osutki i mącznika prawdziwego dębu. Pewne znaczenie na szkółkach mają również grzyby zgorzelowe. Zabiegi chemiczne stosowano tylko na szkółkach. Spośród grzybów patogenicznych w roku 2004 zwalczanie prowadzono przeciw osutce sosny na powierzchni 0,30ha, osutce modrzewia 0,44 ha, mączniakowi dębu 1,08 ha. Zasadniczo od początku 2001 roku Nadleśnictwo prowadziło zwalczanie grzybów korzeniowych przy użyciu preparatu biologicznego PG IBL w drzewostanach założonych na gruntach porolnych z 22,4 ha w 2001 do 81,7ha w 2002r.

3. Ocena zakresu oraz celowości stosowanych metod ochronnych przed szkodami od zwierząt łownych.

Rok Uprawy uszkodzenia Młodniki uszkodzenia
pow. szkód ogółem w ha pow. szkód ogółem w ha
20-50% > 50% 20-50% > 50%
1998 10,13 1,67 - -
1999 26,55 2,95 0,35 18,50
2000 7,61 0,95 0,10 9,38
2001 2,88 0,88
2002 32,88 1,30 43,89 -
2003 35,63 5,24 0,70 -
2004 27,23 1,22 1,78 24,95
2005 17,29 1,37 0,33 -
Średnia 20,03 1,95 5,89 6,60

Ogólny rozmiar występowania szkód w uprawach i młodnikach powodowanych przez jeleniowate jest mały. Nasilenie szkód istotnych w uprawach w przedziałach 20-50% był znikomy z tendencją obniżania uszkodzeń, jedynie w roku 2003 odnotowano kilkukrotny wzrost uszkodzeń w przedziałach 20-50% i >50%. Powyżej 50% wystąpiły szkody w roku 1999,2000,2003 i 2004 i były stosunkowo niewielkie. W młodnikach spałowanie odnotowano tylko poniżej 20%. Podstawową metodą zabezpieczenia upraw przed szkodami od zwierzyny jest stosowanie palikowania Md i cennych domieszek i od 1999 r zabezpieczanie Db osłonkami z tekpolu. W roku 2003 zaczęto stosować również zabezpieczanie upraw podokapowych jodły poprzez smarowanie pędów wierzchołkowych repelentami takimi jak E-moll lub Cervacol Extra na obszarze kilku ha rocznie.

4.Porządkowanie stanu sanitarnego lasu.
Ilość posuszu systematycznie maleje, wynosząc średnio około 10% .
Zwalczanie szkodników wtórnych odbywa się poprzez systematyczne wyznaczanie posuszu czynnego i jego terminowe usuwanie, niszczenie odłowionych w pułapkach feromonowych chrząszczy , wykładanie pułapek klasycznych i ich terminowe korowanie - to zespół skorelowanych ze sobą działań ograniczających rozwój szkodników wtórnych .

Z powyższego zestawienia wynika:
- wskaźnik usuwanego posuszu na 1 ha był bardzo niski w porównaniu z innymi nadleśnictwami cechuje go tendencja obniżania co potwierdzają wyniki lustracji terenowych.
- stany inwentaryzowanego posuszu na 30.09.były małe
- udział usuwanego posuszu czynnego sosnowego i świerkowego wynosi średnio 30%, wynika to z spadku zagrożenia przez szkodniki wtórne świerka i sosny oraz terminowego likwidowania szkód wiatrołomowych i śniegołomowych w większości wyprzedzających zasiedlenie przez szkodniki wtórne oraz dużego udziału posuszu bez oznak żerowania

Przestrzeganie zasad higieny lasu i minimum sanitarnego było spełniane głównie poprzez terminowe usuwanie złomów śniegowych, porządkowania pow. po cieciach i wywozie poza strefę zagrożenia.
Zabiegi chemicznego zabezpieczania i zwalczania na surowcu drzewnym nie były stosowane. Korowanie było wykonane na pułapkach klasycznych cetyńcowych oraz drzewach przypłaszczkowych w ilościach: 32,60,31,33 m3.

 5.Biologiczne formy ochrony lasu, stymulujące rozwój naturalnych antagonistów występujących szkodników, realizowane są poprzez ochronę i stwarzanie warunków do zwiększenia populacji ptaków. Wywieszane były budki lęgowe, wykładana była w okresie zimowym karma.

Zdjęcie nr 5. Metoda kompleksowo-ogniskowa praktycznie (remiza l-ctwo Silnica)

Liczba czynnych mrowisk na terenia Nadleśnictwa wynosi około 300 sztuk.

Zdjęcie nr 6 - Mrowisko na terenie leśnictwa Niesulów.