|
1. Informacje ogólne
Lasy Nadleśnictwa Sucha położone są w Krainie Karpackiej – VIII w dzielnicy 1 Beskidu Śląskiego i Małego, dzielnicy 4 Beskidu Żywieckiego, dzielnicy 5 Beskidu Makowskiego.
Najniżej położone są północne tereny w zakolu Skawy (Chobot) na wysokości 272 m n.p.m,najwyżejna południu wznosi się szczyt pasama Babiogórskiego „Polica” 1368 m n.p.m .
Taka różnica wysokości i położenie pozwala zaliczyć lasy do klimatu górskiego i podgórskiego chłodnego z dużą ilością opadów i znacznymi różnicami w poszczególnych czynnikach klimatycznych w zależności od wysokości nad poziomem morza, rzeźby terenu i wystawy. Średnia temperatura roku wynosi + 6 ,0 stC, suma opadów w roku - 1100 mm, długość okresu wegetacyjnego - 220 dni a długość zalegania pokrywy śnieżnej ok 130 dni. Do szczególnie szkodliwych czynników klimatycznych należą silne wiatry, spóźnione przymrozki wiosenne, obfite opady śniegu powodujące okiść i szadź, długotrwałe i obfite opady deszczu powodujące erozję gleb i niszczenie szlaków komunikacyjnych. Na terenie Nadleśnictwa większość (89,1%) stanowią gleby brunatne tworzące bardzo żyzne siedliska m in. LMGśw (52%), LGśw (31%), Lwyż (6%) i BMGśw (5%). W skład gatunkowy lasów wchodzi 19 gatunków drzew z czego większość stanowi buk, świerk i jodła. Do pozostałych należą między innymi sosna, modrzew, dąb, jawor, jesion, grab, lipa, daglezja.
Spośród głównych gatunków lasotwórczych buk i jodła są rodzimego pochodzenia, mają dobrą kondycję zdrowotną i odnawiają się w sposób naturalny. W przypadku świerka zdrowotność spada, co jest spowodowane sztucznym, prawdopodobnie nie rodzimym, pochodzeniem i występowaniem, w wielu przypadkach, w monokulturach iglastych. Niesprzyjająca również okazała się cecha genetyczna tego gatunku - płaski system korzeniowy - niekorzystny zwłaszcza na żyznych i wilgotnych siedliskach lasowych regla dolnego i środkowego.
Mimo niesprzyjających warunków klimatycznych, specyficznego położenia i obecności słabego kondycyjnie świerka stan sanitarny Nadleśnictwa utrzymywany jest na dobrym poziomie. Jest to zasługa sprawnie działającej służby leśnej, która w odpowiednim czasie reaguje na niepokojące sygnały zdrowotne w drzewostanie. Lasy suskie osłabiane są przez różnego rodzaju czynniki abiotyczne, biotyczne i antropogeniczne, które zasadniczo wpływają na wielkość usuwanego posuszu i wiatrołomów, zwłaszcza świerkowych.
 Stan sanitarny d-stanów Nadleśnictwa jest dobry
2. Czynniki abiotyczne. Do czynników abiotycznych, których działanie odczuwalne jest i będzie przez wiele lat, było wystąpienie w 2002r gołoledzi na powierzchni 350 ha w drzewostanach świerkowych i bukowych 40-60 letnich. Większość drzew miała połamane wierzchołki na długości 2-4 m. Corocznie powstają tam nowe luki i przerzedzenia.
Wiatr i okiść to kolejni sprawcy corocznych szkód w drzewostanach. W ostatnich latach wichury wystąpiły w listopadzie 2004 łamiąc 12000 m3 drzew a ostatnio w styczniu 2006r. uszkadzając 3300 m3. Skutki tych szkód będą widoczne jeszcze przez długi okres czasu, zwłaszcza w drzewostanach świerkowych,gdyż wiele egzemplarzy drzew zostało osłabionych, w wyniku naruszenia systemu korzeniowego, naderwania i będzie wydzielało się jako posusz stojący. Większość z tych drzew , w następnym sezonie, atakowanych będzie przez owady –szkodniki podkorowe z tzw. zespołu kornika, stanowiąc posusz czynny – zasiedlony przez te owady.
 Skutki działania wiatru.
Do istotnych szkód abiotycznych, które ostatnio wystąpiły w Nadleśnictwie należy zaliczyć susze w okresie wegetacyjnym w 2000 i 2006r, które to spowodowały wyschnięcie sadzonek w szkółkach, na uprawach i młodnikach na powierzchni około 30 ha.
Powodzie w latach 1997, 2001, 2002 uszkodziły szkółki (w leśnictwie Budzów) oraz uprawy zatapiając siewki i sadzonki, a w starszych drzewostanach utworzyły się osuwiska na pow. ok. 4.0 ha.
3. Czynniki biotyczne Czynnikami biotycznymi osłabiającymi drzewostany są choroby grzybowe. Największe spektrum grzybów odnotowano w szkółkach namiotowej i gospodarczej w leśnictwie Budzów. Należą do nich gatunki powodujące zgorzel siewek iglastych i liściastych, szarą pleśń, osutkę sosny, opadzinę modrzewia. W celu zwalczania tych chorób Nadleśnictwo zmuszone było zastosować środki chemiczne. W uprawach i młodnikach największe znaczenie ma opieńkowa zgnilizna korzeni, która w głównej mierze osłabia drzewostany świerkowe w II klasie wieku na siedlisku Lasu Górskiego i Lasu Mieszanego Górskiego.
W starszych drzewostanach odnotowano tę chorobę na znacznej powierzchni bo 778 ha. Największe znaczenie gospodarcze opieńkowa zgnilizna korzeni ma w drzewostanach z udziałem świerka, wywierając istotny wpływ na obniżenie odporności drzewostanów wszystkich klas wieku i ich obumieranie. Walka z z tą chorobą w Nadleśnictwie polega głównie na usuwaniu zaatakowanych drzew (cięcia sanitarne) i przebudowie zagrożonych drzewostanów na gatunki odporne na te chorobę.
Huba korzeniowa to kolejna choroba grzybowa występująca pojedynczo w drzewostanach na powierzchni około 215 ha. Objawem huby jest butelkowato zgrubiały odziomek drzewa. Zaatakowane drzewa również należy szybko usunąć z lasu a pień okorować.
W ostatnich latach w znacznym nasileniu wystąpiły uszkodzenia jesiona i jawora.
Zamieranie jaworów było notowane od 1999 roku, głównie na terenie leśnictwa Budzów, na siedlisku Lasu mieszanego wyżynnego, na powierzchni ok. 549 ha, gdzie pozyskano z przyczyn sanitarnych ok. 2500 m3 tego gatunku.
Zamieranie jesionów było notowane od 2004 roku w drzewostanach z udziałem Js na takim samym siedlisku na powierzchni ok.34 ha, z czego 6,2 ha było uszkodzone w 100%.
Spośród czynników biotycznych istotne znaczenie w ostatnich latach mają szkody od owadów - szkodników pierwotnych i wtórnych. W uprawach i młodnikach najczęściej pojawiała się zawodnica świerkowa, która była ostatnio notowana w roku 2002 w leśnictwie Skawica, na powierzchni 7,36 ha. Obecnie gatunek ten ma znaczenie zanikowe. Jednak nękający charakter szkodnika nakazuje przypuszczać, że szkody mogą się powtarzać.
W 2001 roku zanotowano w leśnictwie Roztoki szkody spowodowane przez zdobniczkę bukową w naturalnym odnowieniu bukowym na powierzchni ok.2 ha, a w 2004 roku na powierzchni ok. 3,5 ha stwierdzono szkody spowodowane przez piędzika przedzimka.
W starszych klasach wieku okresowo notuje się żery tzw. szkodników pierwotnych m.in. zwójki zieloneczki w drzewostanach dębowych i z udziałem dęba czy zasnuj (wysokogórskiej i świerkowej) w świerczynach. Największe zagrożenie ze strony zasnuj wystąpiło w 1998 roku. Wykonano skuteczne zwalczanie chemiczne w leśnictwie Wełcza na powierzchni 18 ha. Po roku 1998 nie notowano stanów ostrzegawczych ani zagrożeń ze strony tego gatunku. Jednak ze względu na występowanie na znacznym obszarze drzewostanów świerkowych, należy brać pod uwagę, że są one potencjalnym miejscem występowania tych owadów.
Nie ujawniono w minionym okresie zagrożenia od brudnicy mniszki – szkodnika drzewostanów świerkowych i sosnowych. Jednakże, zgodnie z Instrukcją Ochrony Lasu, gatunek ten jest monitorowany na transektach (samice) i poprzez wykładanie pułapek feromonowych (ok. 3 szt. rocznie na każde leśnictwo).
W sytuacji obniżenia odporności drzewostanów świerkowych, zwłaszcza w ostatnich latach, szkodniki wtórne (kambio- i ksylofagi) odgrywają decydującą rolę w tempie wydzielania się drzew i drzewostanów, przede wszystkim świerkowych. Ze szkodników wtórnych największe znaczenie gospodarcze w Nadleśnictwie Sucha mają: kornik drukarz, rytownik pospolity i drwalnik paskowany.
Zwiększone nasilenie występowania szkodników wtórnych rozpoczęło się od 1997 i trwa do chwili obecnej. Najbardziej zagrożone są monokultury świerkowe w leśnictwach: Czarna Hala, Mosorne i Wełcza, Skawica. Walka ze szkodnikami polega na ciągłym wyszukiwaniu i natychmiastowym usuwaniu drzew trocinkowych, wykładaniu pułapek feromonowych oraz kontroli szkodników na grupach drzew pułapkowych.
Co roku wykładane są pułapki feromonowe na kornika drukarza, rytownika i drwalnika. Ich ilość i lokalizacja dostosowana jest do istniejących zagrożeń. Do 2005r Nadleśnictwo wykładało średniorocznie ok.150 pułapek feromonowych na szkodniki wtórne, w tym 90 na kornika drukarza. Pułapki klasyczne (drzewa pułapkowe) wykładano w zagrożonych leśnictwach, w 3 seriach w rozmiarze dostosowanym do zagrożeń.
 Zasiedlone przez kornika drukarza pułapki klasyczne.
Dodatkowo prowadzono rozpoznawanie i zwalczanie szkodników na drzewach trocinkowych. W latach 2001- 2005 wyznaczono odpowiednio: 2001-3985szt., 2002-4849 szt, 2003-5672 szt, 2004–7651 szt. i 2005– 8990 szt.
W 2006 i 2007r., z uwagi na „klęskę w Beskidach”, gdzie przez zespół kornika drukarza zagrożone są drzewostany świerkowe w kilku sąsiadujących Nadleśnictwach (Jeleśnia, Węgierska Górka, Ujsoły, Ustroń, Wisła, Bielsko) zwiększono ilości wykładanych pułapek feromonowych (2006r-280szt,2007r-295 szt)i klasycznych oraz wyznaczonych drzew trocinowych (2006r.-20300 szt).
Dokłada się wszelkich starań, aby ograniczyć gradację szkodników wtórnych i zwiększyć odporność drzewostanów na te owady. W tym celu wspiera się i zachowuje pożyteczną faunę owadożerną. Na terenie lasów wywieszonych jest około 3000 skrzynek lęgowych dla ptaków i nietoperzy, zinwentaryzowano 81 mrowisk, pozostawia się drzewa dziuplaste i kępy krzewów, wykłada się karmę dla ptaków w okresach, kiedy dostęp do niezbędnego pożywienia jest utrudniony (zima) w ilości 2500 kg (słonecznik, ptasie pyzy).
Dokarmianie ptaków zimą
4. Szkody od zwierzyny W warunkach zwiększającej się powierzchni upraw i młodników, w wyniku odsłaniania się nowych powierzchni po usunięciu drzew z cięć sanitarnych, szkody od zwierzyny mają istotne znaczenie i należy je maksymalnie ograniczać. W warunkach górskich występuje przemieszczanie się zwierzyny w okresie zimy na tereny położone niżej o łagodniejszym klimacie oraz jej nadmierne grupowanie. Wtedy powstają największe szkody w drzewostanach. Po inwentaryzacji urządzeniowej wykonanej w 2005r stwierdzono, że 1143,10 ha drzewostanów we wszystkich klasach wieku jest uszkodzona – głównie przez jeleniowate. Ochrona przed szkodami od zwierzyny polega na grodzeniu cennych upraw (jodłowych, lipowych, daglezjowych), osłanianiu modrzewia trzema palikami oraz chemicznym zabezpieczaniu –Cervacolem. Corocznie zabezpieczanych różnymi metodami jest około 160 ha upraw sztucznych i naturalnych. Drzewostanów w starszych klasach wieku nie zabezpiecza się, a jedynie wykłada przez cały rok tzw. drzewa zgryzowe (liściarkę) – ścięte i pozostawione w lesie osiki, leszczyny co w znacznym stopniu ogranicza penetrację zwierzyny w atrakcyjnych dla nich uprawach i młodnikach.
5. Czynniki antropogeniczne Do czynników antropogenicznych wpływających na kondycję drzewostanów w Nadleśnictwie zaliczyć należy oddziaływanie przemysłu. Zanieczyszczenia przemysłowe, obok czynników atmosferycznych wywierają znaczny wpływ na stan zdrowotny. Obszar Beskidu Małego, Średniego i Żywieckiego jest eksponowany na przyjmowanie zanieczyszczeń przenoszonych drogą powietrzną z odległych rejonów przemysłowych Katowic, Krakowa, Bielska. Istotne znaczenie ma natężenie imisji przemysłowych, zwłaszcza tlenków siarki i azotu powodujące uszkodzenia aparatu asymilacyjnego, deformacje koron, osłabienie przyrostu i żywotności drzew. Z tego powodu całość lasów Nadleśnictwa Sucha znajduje się w I strefie uszkodzeń przemysłowych.
tekst: mgr inż. Waleria Kosman |
