GOSPODARKA      

Do XVIII wieku gospodarka leśna wiązała się ściśle z postępującym osadnictwem.
Pierwsze wzmianki dotyczące gospodarki leśnej pochodzą z XVIII wieku i dotyczą rozmiaru karczunku przy zmianie gruntów leśnych na użytki rolne. Pierwsze zachowane projekty planów gospodarczych pochodzą z XVIII wieku. Starały się one ograniczyć wielkość wylesień zarówno pod rolnictwo jak i pod powiększanie hal.
W połowie XIX wieku zapoczątkowano użytkowanie starodrzewi. Głównym celem było pobranie buka z którego wypalano węgiel drzewny, niezbędny do działalności mielerzy, kuźnic i wytapiania żelaza.
Z upływem czasu rozwój kopalń i przemysłu, a także rozbudowa kolei zwiększyły zapotrzebowanie na surowiec drzewny zwłaszcza iglasty. Również korzystna koniunktura na rynku sprawiła, że wprowadzono istotne zmiany w rodzaju użytkowania oraz technice odnowieniowej. Właściciele największych obszarów leśnych, rodziny Habsburgów i Tarnowskich prowadziły użytkowanie w oparciu o duże zręby zupełne odnawiane sztucznie przy użyciu świerka. Z tego właśnie okresu pochodzi szereg drzewostanów rębnych w Nadleśnictwie Jeleśnia. Użytkowanie w oparciu o duże zręby zupełne powodowało znaczne straty od wiatrołomów oraz poważnie utrudniało prowadzenie prac odnowieniowych. Z tych powodów zaczęto więc odstępować od dotychczasowych metod gospodarowania stopniowo zastępując je metodami przerębowo-zrębowymi i przerębowymi a w odnowieniach zaczęto wprowadzać domieszkę innych gatunków. Jednak nadal stosowano zrębowy sposób zagospodarowania z dominującym w odnowieniach świerkiem. Dopiero na przełomie lat 50-tych i 60-tych XX wieku zaczęto definitywnie odstepować od zrębów zupełnych i zakładania jednogatunkowych upraw świerkowych. Obecnie wzrasta stopniowo udział buka i jodły wprowadzanych w ramach wciąż prowadzonej przebudowy monokultur świerkowych. Jednym z głównych zadań współczesnej gospodarki Nadleśnictwa Jeleśnia jest poprawa błędów popełnionych w minionych stuleciach.

Dominującym surowcem w pozyskaniu jest drewno świerkowe.

Submisja drewna bukowego.

Wywóz drewna z lasu.

Prace Urządzeniowe w Nadleśnictwie Jeleśnia.

Pierwsze prace urządzeniowe w dobrach żywieckich przeprowadzono w latach 1890 - 1901, z tego też okresu pochodzą pierwsze mapy gospodarcze dla lasów obecnego obrębu Jeleśnia. Urządzenie lasów oparto na metodzie kombinowanej masowo-powierzchniowej, w myśl której wyznaczono małe powierzchnie zrębowe (do 3 ha) a ostęp obejmował około 90 ha.
Zrębowy sposób zagospodarowania stosowano w reglu dolnym przy przyjętym 100-letnim wieku rębności. Z lasów regla górnego (położonych powyżej 1000 m) utworzono drugi obręb, zagospodarowany przerębowo o 120 letniej kolei rębu. W następnych latach zaczęto większą uwagę zwracać na wprowadzenie domieszki innych gatunków. Plan opracowany w 1925r. postulował hodowanie drzewostanów mieszanych tj. świerkowych z "przymieszką" jodły (od 7% - 20%), buka (2%) i jawora (0.5%) które w późniejszym pielęgnowaniu miały być chronione przed ekspansją świerka. Trzebież projektowano dość intensywną: w młodszych drzewostanach co 5 lat, a w starszych co 8 - 10 lat.
 Plan z 1925 roku przewidywał użytkowanie drzewostanów zrębami zupełnymi. Zrąb po uprzątnięciu był wypalany z pozostawieniem kęp wartościowych podrostów. Wypalanie miało na celu: uprzątnięcie pozostałości zrębowych, zapobieganie szkodnikom oraz założenie uprawy rolnej (przeważnie 2-letniej: ziemniaki i krzyca) po czym następowało odnowienie sztuczne z wykorzystaniem samosiewu bocznego.
W 1938r. wykonano kolejne prace urządzeniowe, których realizację przerwała wojna.
 W okresie 1948/49 - 1957/58 obowiązywał dla Nadleśnictwa Jeleśnia plan gospodarczy prowizorycznego urządzania. Przewidywał on trzy obręby zagospodarowane na zasadzie metody siedliskowo-bezzrębowej: obręb regla górnego świerkowego z rębnią smugową, obręb lasu jodłowo-bukowego z rębnią skupinową lub wyjątkowo rębnią jednostkową, obręb rezerwatów z usuwaniem tylko użytków przygodnych.
 Przy wyliczaniu etatów przyjęto tzw. okres przetrzymania dla Św i Jd wynoszący 150 lat.
 Stosowana rębnia skupinowa była przestarzałym sposobem użytkowania (nastawiona na pozyskanie drewna określonych sortymentów), dlatego od 1951 roku zaczęto stosować rębnię smugowo-częściową.
Rewizja użytkowania rębnego na lata 1955 - 1959 zakładała stosowanie rębni IIa przy szerokości smug 90m lub IIb jeśli w drzewostanie występowało już odnowienie powyżej 30%. Okres odnowienia przyjęto 15 - 20 letni.
W pracach odnowieniowych bazowano głównie na odnowieniu naturalnym, które uzupełniano jodłą i bukiem.
W 1958r. opracowano dla N-ctwa Jeleśnia plan definitywnego urządzania lasu na okres od 1.X.1958 do 31.IX. 1968r. Użytkowanie realizowano w oparciu o rębnię smugowo-częściową IIa i rębnię II o nielimitowanej powierzchni (w klasach odnowienia) - a na siedlisku BWG w oparciu o rębnię IV.
W 1970r. opracowano I rewizję planu urządzania lasu na okres od 1.X.1971 do 30.IX.1981r. Głównym sposobem zagospodarowania były rębnie zrębowo-przerębowe - IIa, IIb oraz gniazdowo-przerębowa IIIc. W tym okresie zaznaczyły się duże szkody od szkodników wtórnych - kornika oraz od grzybowych - opieńki miodowej.
 W 1974 roku opracowano I rewizję planu urządzania lasu na okres od 1.X.1974r. do 30.IX.1981r. Głównym sposobem zagospodarowania były rębnie częściowe IIa i IIb oraz gniazdowo-przerębowa IIIc. Notowano w dalszym ciągu duże wydzielanie się posuszu opieńkowo-kornikowego.
W roku 1983 opracowano II rewizję planu urządzania lasu dla Nadleśnictwa Jeleśnia (łącznie dla obu obrębów) na okres od 1.I.1984r. do 31.XII.1993r. W okresie tym Nadleśnictwo gospodarowało na ogólnej powierzchni 11645 ha gruntów, z czego 11232 ha stanowiły lasy. Powierzchnia rezerwatów wynosiła 190,77 ha, a pozostałe 11057,15 ha lasów stanowiły lasy ochronne. Zostały utworzone trzy gospodarstwa: specjalne, zrębowo-przerębowe, przerębowe.  Plan użytkowania rębnego przewidywał pozyskanie 18897m3 /rok grubizny.
Zostało on wykonany w 102,9%. Etat użytkowania przedrębnego został wykonany na poziomie 172,1% planu. W użytkowaniu przedrębnym pozyskano ogółem 21 349,60 m3/rok. Łączne pozyskanie grubizny w tym okresie wyniosło 448 705 m3 grubizny netto. Duży udział w ogólnym pozyskaniu stanowiły użytki przygodne. Miało na to wpływ ogólne osłabienie monokultur świerkowych i nasilający się proces ich rozpadu.
W omawianym okresie Nadleśnictwo zalesiło 58 ha halizn, płazowizn i zrębów, 4 ha gruntów nieleśnych. Odnowienia podokapowe wyniosły 623 ha, a podsadzenia 670 ha. Plan odnowień podokapowych został zrealizowany w 50%, jego zmniejszenie było wynikiem uzyskiwania dobrej jakości odnowień naturalnych. W roku 1995 został opracowany plan urządzenia lasu III rewizji na okres od 01.01.1995r. do 31.12.2004r. 

Wyniki analizy gospodarki leśnej Nadleśnictwa w okresie 1995 - 2004.
W Obrębie Jeleśnia wykonano 98,8% etatu powierzchniowego i 105,6 % masowego etatu użytków rębnych. Przekroczone wykonanie cięć rębnych było wynikiem prowadzenia cięć wymuszonych (głównie opieńka i "zespół kornikowy). Czyszczeń późnych z pozyskaniem masy nie planowano. Część pozyskanej w trakcie trzebieży masy, ze względów ekonomicznych pozostała na gruncie do naturalnego rozkładu. Ogółem trzebieże wykonano w 99%  rozmiaru powierzchniowego. Łącznie w Obrębie Jeleśnia wykonano 110,1% miąższościowego planu wszystkich cięć wynikło to z konieczności prowadzenia cięć przygodnych . W Obrębie Żywiec wykonano 86,3% etatu powierzchniowego i 94,2% masowego etatu użytków rębnych. Czyszczeń późnych z masą nie planowano. Realizacja wszystkich trzebieży wynosi ogółem 94,5% planu powierzchniowo i 59,3% planu masowego( bez przygodnych) i 80,5 % (z przygodnymi). Łącznie w Obrębie Żywiec wykonano masowo 82,3% planu wszystkich cięć.
W ramach odnowień na powierzchni 12,02 ha założono uprawy sztuczne, z kolei na powierzchni 9,59 ha halizn i płazowin uznano odnowienie naturalne. Plan 10-letni zakładał zalesienie 9,37 ha gruntów nieleśnych - wykonano 9,86 ha, tj.105,2 %.
Rębnie zupełne były planowane tylko na powierzchni 15 ha (obręb Jeleśnia), z tego wykonano jako zręby zupełne 3 ha  i 5 ha jako cięcia przerębowo-zrębowe (rębnia II).
Ogółem za 10 lat obowiązywania operatu zręby zupełne wykonano na łącznej powierzchni 30 ha (zręby te powstały z przyczyn sanitarnych). W tym czasie uznano 445 ha odnowień naturalnych. Wykonano 325 ha podsadzeń produkcyjnych (tj.95% z zaplanowanych 343 ha). Na pozostałej powierzchni podsadzenia nie były konieczne ponieważ wystąpiły odnowienia naturalne.
Poprawki i uzupełnienia wykonano w wysokości 92,9 % planu 10-letniego, w obrębie Jeleśnia 78,8 %, w obrębie Żywiec 122,5 %.
W minionym okresie gospodarczym zaszły  zmiany  w rozkładzie powierzchni oraz zapasu, w klasach i podklasach wieku. Wzrost zapasu  nastąpił głównie w młodszych klasach wieku (duży udział użytków rębnych w bieżącym dziesięcioleciu), wzrost zapasu w drzewostanach VIII klasy wieku wynika z braku cięć (są to drzewostany zachowawcze lub projektowane jako  zachowawcze). Zasobność wzrosła w minionym okresie średnio o 3m3/ha.
Pozyskanie użytkow przygodnych kształtowało się odpowiednio dla obrebu Jelesnia i Żywiec, na poziomie 35,27m3/ha i 17,42m3/ha. Wielkości te dowodzą, że stan zdrowotny lasów obrębu Żywiec jest lepszy od obrębu Jeleśnia. Wynika to z faktu, iż na udział użytków przygodnych na terenie obrebu Jeleśnia ma wpływ większy udział drzewostanów świerkowych lub z dużym udziałem świerka, z kolei na terenie obrębu Żywiec sytuacja zdrowotna jest lepsza, gdyż przeważającymi gatunkami są tu jodła i buk, które cechują się większą odpornością na działanie szkodliwych czynników biotycznych i abiotycznych.