Wydawca treści Wydawca treści

Hodowla lasu

Hodowla Lasu

Pod pojęciem hodowli lasu kryje się całokształt prac związanych z zachowaniem istniejących i kształtowaniem nowych ekosystemów leśnych. Równocześnie, hodowla lasu ma za zadanie utrzymanie i powiększanie powierzchni lasów, przy jednoczesnym kształtowaniu ich trwałości, odporności i  stabilności. Wszelkie  działania prowadzone w lasach zmierzają do zachowania i wzbogacania różnorodności biologicznej. Ramowe wytyczne określające, w jaki sposób zapewnić różnorodność gatunkową i maksymalne możliwości produkcyjne lasu opisane zostały w „Zasadach hodowli lasu" (wprowadzonych Zarządzeniem Nr 53 Dyrektora Generalnego LP z dnia 21 listopada 2011 r.).

Wykorzystując doświadczenia pokoleń leśników i osiągnięcia współczesnej nauki leśnej wypracowano na przestrzeni lat sposoby postępowania hodowlanego w poszczególnych fazach rozwojowych lasu. Po osiągnięciu dojrzałości biologicznej drzewostany podlegają wycince a powierzchnia odnowieniu – w sposób naturalny, bądź sztuczny.

W sprzyjających warunkach, w latach urodzaju nasion, odnowienie naturalne pojawia się samorzutnie. Nie każda powierzchnia może być jednak odnowiona w ten sposób. Tam, gdzie brak  możliwości  uzyskania odnowienia naturalnego, leśnik sięga po sadzonki wyhodowane w szkółkach i odnawia las w sposób sztuczny.

Przemysłowe zanieczyszczenia atmosfery - pyły i gazy, a także odkształcenia powierzchni ziemi spowodowane przez górnictwo, powodują obniżenie naturalnej odporności drzewostanów, co szczególnie wyraźnie widać na Śląsku. Aby zredukować negatywny wpływ przemysłu na lasy, wykorzystuje się w składach  upraw mniej wrażliwe na emisje gatunki liściaste, wysadzając  je na gruntach leśnych w ramach przebudowy drzewostanów.

Z biegiem  lat  odnowione  powierzchnie  przechodzą  kolejne  fazy  rozwojowe  lasu:  uprawę, młodnik, tyczkowinę, żerdziowinę, drągowinę, drzewostan dojrzewający i dojrzały. Na  każdym etapie rozwoju stosuje się odmienne zabiegi pielęgnacyjne, a ich dobór i intensywność zależą od aktualnych potrzeb.

Wykaszanie upraw przeprowadza się w ramach pielęgnacji gleby. Zapewnienie prawidłowego rozwoju poprzez usuwanie drzewek obumarłych i chorych oraz wycinanie zbędnych gatunków domieszkowych i osobników wadliwych realizowane jest za pomocą czyszczeń wczesnych i późnych. Średnioroczny zakres wybranych prac z zakresu zagospodarowania lasu prowadzonych na terenie RDLP w Katowicach przedstawiono poniżej:

 

Zadania hodowlane Rozmiar prac - wartość przybliżona [ha]
Odnowienia i zalesienia 5 000
Pielęgnacja - ogółem 29 000
w tym: Pielęgnowanie gleby 16 000
- Czyszczenia wczesne 5 000
- Czyszczenia późne 7 500

 

Nasiennictwo i selekcja

Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Katowicach prowadzi gospodarkę nasienną zgodnie z obowiązującymi przepisami. Podstawowe akty prawne w tym zakresie to:

  1. Ustawa o Leśnym Materiale Rozmnożeniowym (Dz.U. z 2015, poz. 1092);
  2. Rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie wykazu, obszarów i map regionów pochodzenia leśnego materiału rozmnożeniowego (Dz.U. z 2015, poz. 1425);
  3. Rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie wykorzystania leśnego materiału rozmnożeniowego poza regionem jego pochodzenia (Dz.U. z 2015, poz. 1328).

Nasiona podstawowych gatunków lasotwórczych oraz domieszkowych objętych Ustawą pozyskuje się z wybranej bazy nasiennej, którą tworzą Wyłączone Drzewostany Nasienne (WDN), Gospodarcze Drzewostany Nasienne (GDN), plantacje nasienne (PN), plantacyjne uprawy nasienne (PUN), źródła nasion (ŹN) oraz drzewa mateczne (DM).

Uznana baza nasienna w nadleśnictwach naszej Dyrekcji na dzień 31.12.2018 r. stanowi:

- Wyłączone Drzewostany Nasienne 1 125 - 90 obiektów

- Gospodarcze Drzewostany Nasienne 10 854 ha -1102 obiektów

- Drzewostany Zachowawcze (w wieku 150 lat i więcej) 741 ha – 70 obiektów

- Plantacje Nasienne 73,63 ha -11 obiektów

- Plantacyjne Uprawy Nasienne 35,93 - 8 obiektów

- Drzewa Mateczne – 709 sztuk

- Źródła Nasion – 148 obiektów

Jednym z celów gospodarki nasiennej prowadzonej w Lasach Państwowych jest zachowanie najlepszych populacji poprzez ich odnawianie. Corocznie przybywa tzw. upraw pochodnych, czyli upraw na których wysadzane są sadzonki pochodzące z nasion z Wyłączonych Drzewostanów Nasiennych, Plantacji Nasiennych oraz Plantacyjnych Upraw Nasiennych. W mniejszym zakresie zakładane są również tzw. uprawy zachowawcze, które są pokoleniem potomnym po Drzewostanach Zachowawczych.

Na dzień 31.12.2018 r. w nadleśnictwach objętych nadzorem tut. Dyrekcji założono 3949 ha Upraw Pochodnych oraz 285 ha Upraw Zachowawczych.

Każda jednostka RDLP w Katowicach co 5 lat objęta jest kontrolą przeprowadzaną przez pracowników Biura Nasiennictwa Leśnego.

 

fot. Drzewo mateczne Brzozy brodawkowatej w Nadleśnictwie Brynek.

Szkółkarstwo

Produkcja sadzonek drzew leśnych prowadzona jest w szkółkach leśnych, działających w strukturach organizacyjnych poszczególnych Nadleśnictw. Od 2016 roku został wprowadzony do realizacji Program Rozwoju Szkółkarstwa w Lasach Państwowych na lata 2016-2025.

Główne założenia powyższego Programu to m.in.:

● Samowystarczalność w obszarze działania RDLP;

● Optymalne zbilansowanie potrzeb i wielkości produkcji w ramach RDLP, przy założeniu, że nadleśnictwa zaopatrują się generalnie w sadzonki w szkółkach z terenu naszej RDLP;

● Wielkość produkcji powinna wynikać z potrzeb własnych oraz z podpisanych wieloletnich umów na sadzonki, korygowanych corocznymi zamówieniami;

● Wykorzystanie istniejących rezerw produkcyjnych szkółek kontenerowych i najlepiej wyposażonych w infrastrukturę i sprzęt szkółkarski zespolonych szkółek gruntowych;

W   2018 r. w RDLP   w  Katowicach  produkcja szkółkarska prowadzona  była w 25 nadleśnictwach w 30  szkółkach leśnych, o łącznej powierzchni produkcyjnej wynoszącej  106,5 ha.

Od 2018 roku 13 nadleśnictw z pośród 38 jednostek RDLP w Katowicach, nie posiada własnych szkółek leśnych. Są to nadleśnictwa: Herby, Chrzanów, Jeleśnia, Katowice, Kluczbork, Koszęcin, Kup, Lubliniec, Olesno, Prudnik, Rudziniec, Tułowice i Złoty Potok. Rok 2018 był ostatnim rokiem produkcji  szkółkarskiej w Nadleśnictwie Siewierz. W kolejnych latach planowane jest wygaszenie produkcji na szkółkach w Nadleśnictwach: Andrychów i Sucha.

Wg raportu produkcji szkółkarskiej na dzień 31.12.2018 r. łączna powierzchnia produkcyjna szkółek wynosiła 10 648,69 ar, w tym:

● 9 108,38 ar szkółek polowych (85% powierzchni produkcyjnej ogółem),

● 292,18 ar szkółek tunelowych (3% powierzchni produkcyjnej ogółem),

● 1248,13 ar szkółek kontenerowych (12% powierzchni produkcyjnej ogółem).

Struktura ilościowa szkółek leśnych w RDLP w Katowicach w 2018 r.

Struktura powierzchniowa szkółek leśnych w RDLP w Katowicach

 

Liczba szkółek w RDLP w Katowicach oraz ich powierzchnia od kilku lat systematycznie się zmniejsza. Jest to wynikiem nowych trendów w hodowli lasu oraz zmian jakie dokonały się w szkółkarstwie leśny. Zaniechano produkcji na małych, rozdrobnionych szkółkach, ulokowanych często w kilku leśnictwach nadleśnictwa. Odstąpiono od zasady że każde nadleśnictwo powinno posiadać własną szkółkę, na rzecz zasady samowystarczalności w obszarze działania RDLP. Jednocześnie zwiększa się udział odnowień naturalnych i sukcesji, co skutkuje zmniejszeniem wielkości produkcji na szkółkach.

Decydującą  rolę w produkcji szkółkarskiej w RDLP w Katowicach wciąż odgrywają tradycyjne szkółki polowe. Zdecydowanie dominują jeśli chodzi o wielkość powierzchni produkcyjnej, która wynosi 91 ha, stanowiąc tym samym 85 % całkowitej powierzchni produkcyjnej wszystkich szkółek w Dyrekcji. RDLP w Katowicach wiedzie prym w Lasach Państwowych w produkcji sadzonek kontenerowych. Sześć nadleśnictw posiada szkółki kontenerowe: Bielsko, Gidle, Kobiór, Rudy Raciborskie, Ustroń i Wisła.

Największą szkółką tunelową jest szkółka Pomorzany w Nadleśnictwie Olkusz o powierzchni produkcyjnej 81,57 ar, stanowiąc 29 % powierzchni wszystkich szkółek tunelowych w Dyrekcji.

W roku 2018 roku produkcja sadzonek wyniosła 45,5 mln sztuk. Gatunki iglaste (31,7 mln) stanowiły 70% całkowitej produkcji sadzonek. Produkcja krzewów wyniosła niecałe 104,9 tys., z czego najwięcej krzewów wyhodowano w tradycyjnych szkółkach polowych (65%). 

Produkcja  sadzonek  na  tym  poziomie, przy  stale  rosnącym udziale samosiewów i odnowień naturalnych, zapewnia w 100% samowystarczalność Dyrekcji w zakresie produkcji materiału sadzeniowego.

Produkcja sadzonek wg technologii produkcji w 2018 r.

 

Najwięcej sadzonek wyprodukowały szkółki gruntowe – 50 % (22,6 mln szt.). Ponad jedna trzecia sadzonek (16,4 mln szt.) pochodziła ze szkółek kontenerowych a 14 % (6,6 mln szt.) ze szkółek tunelowych.

Produkcja sadzonek wg gatunków w 2018 r.

Produkcja sadzonek wg grup gatunków w poszczególnych nadleśnictwach w 2018 r.

Największym producentem sadzonek jest szkółka kontenerowa w Rudach Raciborskich, która w 2018 roku produkowała 7,9 mln sadzonek. Wśród szkółek polowych największymi producentami są szkółki w nadleśnictwach: Kłobuck (4,1 mln), Świerklaniec (3,5 mln), Opole (2,3 mln).  

Największa  produkcja  w  szkółkach tunelowych prowadzona była w nadleśnictwach: Olkusz (1,8 mln), Kłobuck ( 1,1 mln), Turawa (0,7 mln).

fot. Sadzonka Jodły pospolitej (Jd) w kontenerze w Nadleśnictwie Wisła.

fot. Szkółka kontenerowa z automatycznymi cieniownikami w Nadleśnictwie Wisła.

fot. Szkółka polowa w Nadleśnictwie Kłobuck.

fot. Szkółka tunelowa w Nadleśnictwie Olkusz.